Η ιστορία της ναυπηγικής της Σύρου

Καρενάγιο ή καρνάγιο και για άλλους αρσανάς ή ταρσανάς είναι κάποιες µόνο από τις λαϊκές λέξεις – συνώνυµα του ναυπηγείου όπως συναντώνται στην ελληνική βιβλιογραφία κατά την επισκόπηση της ιστορίας της ναυπηγικής και αναφέρονται στην ανέλκυση και επισκευή µικρών, κυρίως ξύλινων σκαφών (Μπαµπινιώτης, 2012).

Από τη δυναµική των ναυπηγείων και καραβοµαραγκών του παρελθόντος που άνθησαν στον ελληνικό χώρο και συγκεκριµένα στην Ερµούπολη της Σύρου, το Νεώριον αποτελεί σήµερα σύµβολο και πραγµατικότητα µιας από τις παλαιότερες εναποµείνασες εταιρείες στη βαριά ναυπηγική βιοµηχανία. Η ιστορία της τέχνης αυτής ως βαριά κληρονοµιά υπήρξε αφορµή και ορόσηµο τόσο του πρώτου όσο και του πρόσφατου Ράλλυ Αιγαίου. Με απόσταση 60 ετών – κάτι παραπάνω από µισό αιώνα – από την έναρξη του 1ου Ράλλυ Αιγαίου, έκλεισε φέτος έναν κύκλο το µακροβιότερο υδάτινο Ράλλυ στην Ελλάδα, ορίζοντας τιµητικά, ως σταθµό του την Ερµούπολη και το Νεώριον της Σύρου.

Η ιστορία της ναυπηγικής της Σύρου διαιρείται σε 3 περιόδους, ξεκινώντας από τα µέσα του 19ου αι. κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης και µετά τη σύσταση του νέου ελληνικού κράτους. Η κύρια ασχολία των υπαρχόντων ναυπηγείων ως τότε ήταν η ξυλοναυπηγική και εντοπιζόταν κυρίως στον Πόντο, τη Χίο, τα Ψαρά, την Κάσο κ.α. Καθώς όµως η εποχή απαιτούσε τη µετατροπή των εµπορικών πλοίων σε πολεµικά και τα µεγάλα νησιά όπως η Χίος έχασαν την εµπορική τους δύναµη αφού καταστράφηκαν από τον οθωµανικό στρατό, οι συνθήκες ευνόησαν την άνθιση της ναυπηγικής της Σύρου. Αυτή αποτελεί και την 1η περίοδο της ιστορίας της που χαρακτηρίζεται από ραγδαία ανάπτυξη µέσα σε ελάχιστα χρόνια µετά το 1821 – όταν στο λιµάνι της Ερµούπολης απαριθµούνταν µόλις 150 κάτοικοι (Elliniki Aktoploia, 2011) – αποκτώντας πλήρη υπεροχή σύµφωνα µε τον Ελληνικό Νηογνώµονα (1878). Ως µια τάξη µεγέθους χαρακτηριστικά αναφέρονται για το 1878: 333 πλοία ναυπηγηµένα στη Σύρο µέσα σε ένα (1) έτος, µε αµέσως επόµενη περιοχή το Γαλαξίδι που απαριθµεί την ίδια περίοδο 125 πλοία (Οικονόµου, 2012).

Οι λόγοι ανάπτυξης της Σύρου δεν είναι διόλου τυχαίοι. Μέσα σε µία δεκαετία, οι µετακινήσεις προσφυγικών πληθυσµών και κυρίως πλούσιων Χιωτών, Υδραίων, Κυδωνιατών και Σµυρναίων λόγω της επανάστασης, οι επενδύσεις των κεφαλαίων τους και φυσικά η εξειδίκευση των προσφύγων τεχνιτών όπως σιδηρουργών, καλαφατών, κατασκευαστών αρµών, σχοινιών και µακαράδων, συνετέλεσαν τα µέγιστα στην άνθισή της. Παράλληλα, η συνύπαρξη µε τον καθολικισµό -που «προστάτεψε» τον πληθυσµό της Σύρου από τις καταστροφικές συνέπειες του αγώνα- ανέδειξαν τη Σύρο ως πρώτο ναυπηγικό κέντρο της Ελλάδας (Οικονόµου, 2012). Η Ερµούπολη αποτελεί ήδη το πρώτο λιµάνι της χώρας κατασκευάζοντας το 80% των ιστιοφόρων σκαφών. Τρεχαντήρια, σακολέβες, λεύκες, µπρίκια κ.α. µέστηζαν το λιµάνι σχηµατίζοντας «δάση» µε τους ιστούς και τους σταυρούς τους.

Ως το 1867 ναυπηγήθηκαν πάνω από 4.000 πλοία στα ναυπηγεία που αποκαλούνταν «έξω και µέσα ταρσανάς», στο σηµερινό δηλαδή επιβατικό λιµάνι και στη Λαλακιά αντίστοιχα, τα οποία ανήκαν σε πρόσφυγες από τη Χίο και την Ύδρα που διακρίνονταν για τη ξυλοναυπηγική τους τέχνη (Elliniki Aktoploia, 2011).

Στα µισά του 19ου αιώνα κατασκευάστηκε στη Σύρο το πρώτο ατµόπλοιο και λίγα χρόνια αργότερα ιδρύθηκε η “Ελληνική Ατµοπλοΐα” κατασκευάζοντας ατµόπλοια, τροχήλατα και ελικοκίνητα σκάφη. Σηµαντικό επίτευγµα ήταν η µετατροπή ενός ιστιοφόρου σε ατµόπλοιο, η γολέτα “ΑΙΓΑΙΟΝ”, ενώ το 1861 ιδρύθηκε εκεί το πρώτο ατµοκίνητο σιδηρουργείο, καινοτοµία όχι µόνο για την Ελλάδα αλλά και για ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο! Είναι αυτό ακριβώς που στη συνέχεια θα ονοµαστεί “Νεώριον” και συναντάται στην περιοχή που είναι και σήµερα, δυτικά του λιµανιού (Elliniki Aktoploia, 2011). Σε αυτό πλέον επισκευάζονται, κατασκευάζονται και συντηρούνται µεγάλα πλοία, ενώ διαθέτει υδραυλικό νεωλκείο για τα µεγαλύτερα πλοία και ένα ατµοκίνητο για τα µικρότερα. Το Νεώριο διέθετε δύο ξύλινες αποβάθρες που κατασκευάστηκαν τον 19ο αι. αναδεικνύοντάς το ως «τη δεύτερη πιο σηµαντική ελληνική επιχείρηση εφαρµοσµένης µηχανικής». Η εµπορική άνθιση της Σύρου είναι πλέον χαρακτηριστική καθώς ήδη εργάζονται στο Νεώριο και στα µικρότερα ναυπηγεία 2.000 άτοµα µε τον πληθυσµό του νησιού να ανέρχεται κατά τα τέλη του 19ου αι. στους 30.000 κατοίκους.

Η διαρκής πρόοδος της τεχνολογίας στα τέλη του 19ου αιώνα σηµατοδοτεί τη 2η περίοδο της συριανής ναυπηγικής, καθώς η στροφή σε σκάφη σιδερένια σήµανε και την αρχή της παρακµής της ξυλοναυπηγικής, παρασύροντας και την εµπορική δύναµη του λιµανιού της Σύρου (Οικονόµου, 2012). Μετά το 1880 παρά την ανάπτυξη του Νεώριου ως σταθµού κατασκευής και σιδερένιων ατµόπλοιων και τροχήλατων πλοίων, ήταν φανερή τεχνικά η υστέρηση σε σύγκριση µε άλλα ναυπηγεία µε αποτέλεσµα την ταυτόχρονη µείωση του αριθµού των πλοίων που επισκευάζονταν εκεί. Στο κατώφλι του 20ου αι. η ταυτόχρονη ανάπτυξη του λιµανιού του Πειραιά ως λιµάνι της νέας πρωτεύουσας αλλά και άλλες ιστορικές συγκυρίες όπως η Μικρασιατική Καταστροφή το 1922, ευνόησαν περιοχές όπως το Πέραµα και τη Σαλαµίνα οι οποίες µε τις µεταφορές πληθυσµών έµπειρων στη ναυπηγική εξελίχθηκαν γρήγορα σε νέα ναυπηγικά κέντρα (Οικονόµου, 2012).

Λίγο αργότερα, το 1955 το κράτος που κατείχε µεγάλο ποσοστό στο µετοχικό κεφάλαιο του Νεωρίου παραχώρησε µέσω των γερµανικών επανορθώσεων µια πλωτή, σιδερένια δεξαµενή κοντά στο Νησάκι, ανατολικά του λιµανιού. Έκτοτε, κατά τη διάρκεια της πολυετούς ιστορίας του το Νεώριο, ως το µόνο µεγάλο, σηµαντικό εναποµείναν ναυπηγείο της Σύρου άλλαξε πολλούς ιδιοκτήτες και διαχειριστές, µετόχους και συµβούλους, ‘Έλληνες και µη, µε διαδοχικές περιόδους ύφεσης και ακµής.

Τα τελευταία 30 χρόνια λόγω του έντονου εµπορικού και οικονοµικού ανταγωνισµού ναυπηγείων του εξωτερικού, το Νεώριο διέκοψε τις εργασίες του αντιµετωπίζοντας σοβαρά οικονοµικά ζητήµατα. Από το 2019, µετά την ανάληψη της διαχείρισής του από τον Όµιλο ΟΝΕΧ, επιχειρήθηκε και κατάφερε να επιτευχθεί η διάσωση και ανασυγκρότηση του Νεωρίου µε πολύ θετικά αποτελέσµατα, θέτοντας σαφείς οικονοµικούς στόχους και πλάνο εργασιών. Μέχρι σήµερα έχει επισκευασθεί σηµαντικός αριθµός σκαφών µε έµφαση στις νέες τεχνολογίες και σχέδιο επενδύσεων αρκετών εκατ. ευρώ.

Στο πλάνο εργασιών του ναυπηγείου είναι φυσικά και η όλο και εντονότερη διασύνδεσή του µε την τοπική κοινωνία, καθώς συνιστά µέρος της συλλογικής ταυτότητας του νησιού και όχι απλώς µια πολλά προσδοκώµενη επιχειρηµατική κίνηση. Χαρακτηριστικό παράδειγµα η νέο-ιδρυθείσα Επαγγελµατική Σχολή Σύρου (ΕΣΚ), η οποία ανοίγει τις πύλες της για δεύτερη συνεχή χρονιά, παρέχοντας τη δυνατότητα σε άτοµα όλων των ηλικιών να διδαχθούν από τους καλύτερους, την τέχνη της ναυπηγικής µέσα στον χώρο του Νεωρίου.

Ο Όµιλος ΟΝΕΧ µε την απόφασή του να επενδύσει στο ιστορικό Νεώριον συµµετέχει σε κάθε µορφής ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας γεγονός που άλλωστε αποτυπώνεται από τη συµβολή του στη µείωση της ανεργίας, µέχρι και τις πολιτιστικές παρεµβάσεις και πρωτοβουλίες. Δωρητής σε τοπικές οµάδες όπως στον Άρη Σύρου και σε διοργανώσεις, όπως στο Ράλλυ Αιγαίου, ιδρυτής του Κέντρου Καινοτοµίας Σύρου, αναβαθµίζει τις υποδοµές της περιοχής, επενδύει στην προσέλκυση τουρισµού που θα προσδώσει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα στο νησί και θα ενδυναµώσει το εµπορικό σήµα της πόλης της Σύρου.

Έτσι, διανύοντας ένα ταξίδι αιώνων στην ιστορία της χώρας, το Νεώριον αλλάζει µορφές και µαζί του αλλάζει όψεις και η ίδια η Σύρος καθώς πρόκειται για κάτι που συνδέεται απόλυτα µε την ταυτοτική ύπαρξη του νησιού.

Αυτή τη στιγµή τα ναυπηγεία διανύουν την 4η τους περίοδο διεκδικώντας να προσελκύσουν πελάτες από όλον τον κόσµο, µεταµορφώνοντας ξανά τη Σύρο σε κέντρο της ναυπηγοεπισκευαστικής βιοµηχανίας και την ελληνική ναυπηγική σε καθοριστικό παράγοντα για την οικονοµική ανάπτυξη της χώρας και την ενίσχυση της γεωπολιτικής της θέσης στη Μεσόγειο.

Και κάπως έτσι, καρενάγια ή καρνάγια, ταρσανάδες ή αρσανάδες, τα ναυπηγεία της Σύρου θα είναι πάντα ένας ιδιαίτερος σταθµός. Για κάποιο Ράλλυ που στα 60 του χρόνια υπήρξαν ξανά άλλη µια µικρή, πολύ µικρή αλλά παράξενα σηµαντική στιγµή – φόρος τιµής µιας µεγάλης ιστορίας.

  • Βιβλιογραφικές Αναφορές
  • Elliniki Aktoploia (2011). Το Νεώριο. ΝΕΩΡΙΟ ΣΥΡΟΥ Ανακτήθηκε 15 Μαΐου 2023 από https://ellinikiaktoploia.net/
  • Μπαµπινιώτης Γ. (2012). Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα 2012 (τέταρτη έκδοση).
  • Οικονόµου, Ι. (2012). Το ξύλο στην παραδοσιακή ναυπηγική – µια πραγµατική εφαρµογή. Διπλωµατική εργασία. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Ναυπηγών Μηχανολόγων
              Μηχανικών. Ανακτήθηκε 23 Μαΐου, 2023 από https://dspace.lib.ntua.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/7195/oikonomoui_wood.pdf?sequence=3
  • Πεφάνης, Δ. (2022). ONEX: Το καλοκαίρι του 2023 σε πλήρη λειτουργία τα Ναυπηγεία Ελευσίνας. – CNN Greece, Ανακτήθηκε 30 Απριλίου 2023 από https://www.cnn.gr/
     oikonomia/epixeiriseis/story/338477/onex-to-kalokairi-tou-2023-se-pliri-leitourgia-ta-nafpigeia
"Η Γεωργία Χατζηγιαννάκη σπούδασε στη Φιλοσοφική Αθηνών στο τμήμα Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής & Ψυχολογίας και στη συνέχεια στο Πρόγραμμα Ψυχολογίας. Τα επόμενα χρόνια ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές της σπουδές και εξειδικεύτηκε στην Κλινική διάγνωση & Αξιολόγηση, ενώ εργάστηκε με συμβουλευτική ενηλίκων αλλά και με άτομα με αυτισμό ή νοητική στέρηση. Παράλληλα η πολυετής εμπειρία της στο marketing την «όπλισε» με γνώσεις management και διαχείρισης ομάδων. Αρθρογραφεί συστηματικά στο fitness site www.fmh.gr και συνεργάζεται με αρκετά άλλα εκθέτοντας απόψεις σχετικά με την ψυχολογία ή/και τον αθλητισμό. Αγάπησε την ιστιοπλοΐα για τους κανόνες και την ελευθερία της, θεωρώντας πάντα την συλλογική προσπάθεια της ομάδας, ως θεμέλιο της επιτυχίας".
Previous Post Next Post